Ноён хутагтын хийд
Read in English
Сүм хийдийн нэр :
Ноён хутагтын хийд,Ноён хутагтын хийд / Эрдэнэ бандид хутагт /,Ноён хутагтын сүм,
Ринченгийн жагсаалт дахь дугаар :
827
Ринченгийн жагсаалт дахь нэр :
Ноён хутагтын хийд
Сүм хийдийн төрөл :
хүрээ
Байрлах аймаг :
Өвөрхангай
Сум :
Богд сум
Аймгийн хуучин нэр :
Сайн ноён
Хуучин хошууны нэр :
Эрдэнэ мэргэн хутагтын шавь
Товч түүх :
Өвөрхангай аймаг Богд сум. Ноён хутагтын хүрээ. Манжийн эрхшээлийн үед одоогийн Өвөрхангай аймгийн Богд сумын нутаг пэвсгэр нь Эрдэнэ мэргэн Ноён хутагтын шавийн нутаг байжээ.Нутгийн сүсэгтэн олон Ноён хутагтын хийд,Ноён хутагтын сүм,гэж нэрлэдэг мөн Б.Ринчений 1979 онд эрхлэн хэвлүүлсэн “БНМАУ-ын Угсаатны зүйн атлас:-ын сүм хийдийн бүртгэлийн 827-рт Ноён хутагтын хийд хэмээн тэмдэглэгдсэн тус хурлын газар нь зөвхөн нэг сүм л байсан байна. Уг сүмийн туурь нь Богд сумын Бага Богдын өвөр Толь булаг гэдэг газарт байна.Анх энд сүм байгуулсан тухай Улсын төв номын сангийн гар бичмэлийн сан хөмрөгт “...Эрдэнэ мэргэн ноён хутагтын 5-р хувилгаан Цэрэнванчиг харьяат шавь нарын шашин номын тусын тулд түгээмэл элбэгтийн 5-р он буюу аргын 1855 онд тусгай сүм байгуулж түүнд Чин улсын хаанаас “Соёлыг бадруулагч”нэр шагнажээ...”гэсэн баримт байна.Энэ сүмд 10 орчим лам байнга сууж харьяа шавь ардуудад хурал номын үйл явуулдаг байжээ. Мөн энд 3-4 зоч лам нар байсан байна. /Ч:Банзрагч.Б.Сайнхүү.”Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ,2004,/
Байршлын тайлбар :
Богд уулын өвөр газар тус түүхэн газар оршино. Майдарын мэдлэгээр Бага Богд гэдэг газарт оршино.
GPS хаяг :
North 44° 46’ East 101° 49’
Нийт талбайн хэмжээ:
Side1: У200 Side2: Ө200 Side3: Side4: Side5: Side6:
Сүм хэвээр хадгалагдан үлдсэн :
No
Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Many brick and mud walls, temple walls, courtyard walls and yurt foundations are visible on the place. Relic hunters dug on the place. As the site is far from settlements and it is difficult to approach, many ruins have remained. Southwest of the complex there is an ovoo on the top of the hill with the three mantras of Rigsümgombo. The site is listed under the number of 101 in the aimag or sum as a board indicates.
The complex is situated in a beautiful landscape within huge mountains and passes. There is a source south of the monastery, but it has dried out. There are many courtyards where one yurt foundation is visible. The remains of the complex are magnificent! There was a huge assembly hall with maybe a yurt shaped and square shaped buildings on its east side. Behind the Assembly hall a large courtyard was situated, housing the yurts. 4 stupas seem to stand on the west side. East of the complex could be seen a Mongolian inscription made of white stones (pebbles) and southwest of the complex, an ovoo is situated on the top of a hill with the 3 mantras of the 3 Bodhisattva, written in Tibetan and made of white stones, is still visible. According to the local governor (sumiin darga) 300 monks belonged once to the monastery. It was destroyed in 1937.
According to the local governor of the sum, three large pots of the monastery have been saved. Two of them are placed in front of the local government building. The third one was delivered to Natsagdorj to his temple in Arvaikheer (ӨХАХ 039). The 120th anniversary of the birth of Sodnomtseren was celebrated in 2002. For this special occasion a stupa was erected dedicated to Sodnomtseren in the courtyard of Divaajingiin yerööl monastery in the centre of Bogd sum. (ӨХБД 053)
Сүм хийд байгуулагдсан он :
1700 он
1826 он
Сүм хийд хаагдсан болон нураагдсан он :
Тухайн газарт баригдсан шинэ сүм, дугана :
No
Үүсгэн байгуулагчийн нэр, цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Мэдэгдэхгүй | Ярилцлагын дугаар:
Сэргээн байгуулагдсан огноо :
Хуучин хийдэд сууж байсан лам нар
600
40-50
Хүснэгтийн дугаар :
ӨХБД 054
судалгааны баг :
Team: Д
