Харзтайн сүм

Read in English

Сүм хийдийн нэр :
Харзтайн сүм,Харцтайн сүм,Харзтайн хурал,

Ринченгийн жагсаалт дахь дугаар :
855

Ринченгийн жагсаалт дахь нэр :
Харзтайн хурал

Сүм хийдийн төрөл :
cүм

Байрлах аймаг :
Өвөрхангай

Сум :
Баян-Өндөр сум

Аймгийн хуучин нэр :
Түшээт хан

Хуучин хошууны нэр :
Далай гүний хошуу

Товч түүх :

Өвөрхангай аймаг Баян өндөр сум Харзтайн хурал Баян өндөр сумын төвөөс баруун хойш 10 км-т Харзтайн Өндөр Улаан уулын өвөр Харзтайн голын эрэг дээр энэ хурлын сүмийн туурь оршиж байжээ.Харзтайн сүмийг хошууны засаг ноён Алтанхуягийн санаачилга хөрөнгө хүчний туслалцаатайгаар 1830-аад оны үед бөрисан бөгөөд уг дуганыг барисан учир нь өөрийнхөө хошууны хийлийн цэс дотор хүрээгээ оруулж ирэхийг эрмэлзэж байсан байна.Тус дуганы чулууг Дөлгөөний Сэнжидээс бэлтгэсэн бөгөөд уртаашаа жаран жан өргөөшөө арван жан хэмжээтэй том дуган байжээ.Уг дуган 1930-аад оны эхэн үеэр хаагдсан бөгөөд үүсэн байгуулагдсан 100 шахам жилдээ байнгын тогтмол хуралтай байж чадаагүй сар жилийн дүйцэн өдрүүдээр Далай гүний хүрээнээс лам нар ирж хурал хурдаг бусад үед нь зөвхөн тахилч лам л бурхан тахил зул хүжийг нь сэргээж байжээ.Дээрх мэдээллүүдээс үзвэл энэ дуган нь хошууны доторх жалга, отгын хамааралтай цагийн хурал бүхий дуган байжээ.Дуганнын хажуугаар урсах Харзтайн гол нь дуганы хойд биед орших Өндөр Улаан хайрханаас их авч урд зүгт урсан зүүн урагш эргэж баруун гудаа хүртэл 10 гаруй км урсдаг гол юм.Мөн Харзтай буган чулуун хөшөө гэж Бөмбийн тариалангийн баруун урд захад 141 см өндөр 21 см өргөн 9 см зузаантай улаан боржин дугшан хөшөө бүхий дөрвөлжин булш бий.1998 онд Харзтайн дуганы хурлыг сэргээж Баян өндөр сумын төвд Гэндэндаржаалин хийдийг байгуулсан. Холбогдох эх сурвалж: 1.Д.Лүндээжанцан “Халхын Түшээт хан аймгшийн Далай гүний хошууны хураангуй түүх.УБ 1994 2.Өвөрхангай Баян өндөр сум 80 жил УБ.2004

Байршлын тайлбар :
Харзтай голын эрэгт сумын төвөөс баруун хойш 10 км зайд Харз том Өндөр Улааны өвөрт тус түүхэн газар бий.

GPS хаяг :
North 46° 34’  East 104°  01’

Сүм хэвээр хадгалагдан үлдсэн :
No

Судалгаа явуулах үеийн байдал :
There are not much remnants on the site today, thought the sites of temple buildings and stupas can still be made out easily. The site of the old Tsogchin temple elevates from the ground, as well as the site of the other temple (considerably smaller) on its right side. At the back of these two buildings some stones and bricks show the site of some smaller buildings said to be financial units (Jas). At the back, the sites of 4 stupas are shown by bricks and stone elevating from the ground. There was another stupa on the southwest of the main assembly hall (Tsogchin). On the west there was a stove for burning bricks and terracotta images and sculptures. These all can be seen today as the outlines are marked by bricks and stones. Apart from these bricks, stones and roof tiles, almost nothing else was found on the site: only 2-3 broken pieces or fragments of terracotta ornaments. All the other things were taken from here by relic hunters who searched for relics here and dug holes. On the south of the monastery site there is the river called Kharztai Gol. On the north there is a mountain called Kharztai Öndör Ulaan, where there is an ovoo, which was worshipped by the monks of the monastery.

Өөр зорилгоор ашиглагдах болсон :
Суурийн хажууд хэдэн айлын гэр байгаа.

Сүм хийд байгуулагдсан он :
Мэдээлэл байхгүй

Сүм хийд хаагдсан болон нураагдсан он :

Өөр зорилгоор ашиглагдах болсон :
Суурийн хажууд хэдэн айлын гэр байгаа.

Тухайн газарт баригдсан шинэ сүм, дугана :
Yes

Шинээр бүртгэгдсэн сүм хийдийн дугаар:
ӨХБР 065

Үүсгэн байгуулагчийн нэр, цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : С.Готов,Б.Юндэн,Д.Цэнд, Ёндонжамц, Мажаа, Дамдинсүрэн, Цэрэндагва, Лувсанцэрэн | Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : Д.Лүндээжанцан УИХ-ын гишүүн | Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : Д.Ёндон,Ядамсүрэн,П.Ёндон,Ө.Балдангомбо | Ярилцлагын дугаар:

Сэргээн байгуулагдсан огноо :

Хуучин хийдэд сууж байсан лам нар
60
200-300

Хүснэгтийн дугаар :
ӨХБР 066

судалгааны баг :
Team: Д

Газрын зураг :

Байршилын зураг :

Site plan drawn by surveyors