Тunkheliin khiid
Read in Mongolian
Name(s) of Temple :
Тunkheliin khiid,
Rinchen Number :
347
Rinchen Name :
Tunkheliin khuree, Baatar Vangiin khuree
Type of Monastery/Temple:
Monastic City
Aimag where the temple is located:
Selenge
Sum where the temple is located:
Mandal sum
Sub-district where the temple is located :
Tunkhel village
Old Aimag Name :
Tusheet Khan
Old Khoshuu Name :
Baatar vangiin khoshuu
Historical Summary (In Mongolian only):
Сэлэнгэ аймаг Мандал сум. Түнхэлийн хүрээ / Баатар вангийн хүрээ / Хуучин Түшээт хан аймгийн Баатар ван Наваанюндэнгийн хошуу одоогийн Мандал сумын нутагт Эрэгсэнгомбо уулын өвөрт Наваанюндэнгийн хошууны гол хүрээ болох Түнхэлийн хүрээ төвхнөж байжээ. Уг хүрээний үүсгэн байгуулагдсан түүх, өргөжин бэхжиж ирсэн тухай нэгэн түүхийн баримт эдүгээ Монгол улсын үндэсний төв архивт хадгалагдаж байна. Уг баримтад “ ... Чин улсын Энх Амгалангийн дөчинтавдугаар / 1706/ онд засаг улсын түшээ гүн Цэвдэнгийн үед дээдийн түмэн өлзийг бататгахаар Ганжуур, Яр хайлан, Чогчин жасаа хуруулах “ Дашчойнхорлин” хэмээх хүрээг Түнхэлийн адаг Эрэгсэгомбо уулынг өвөрт байгуулав. Энд Төвд уншлага, нэрийн номын сургуулийг хуврага лам нарт заалган мөн Бадамёго, Сахиус, Чойжил, Лхам, Жамсранг өдөр бүр хуруулан мөнхөлжээ. Төр Гэрэлтийн арвантавдугаар /1835/ онд мөн хошууны засаг Цэрэндоржийн үед жил бүр цагаан сарын шинийн нэгнээс эхлэн арван таван хүртэл ераал ба гурван өдрийн магтаал хурал хурна . Зун цагт бахдам-ёго сахиус Гонгор, Намсрай, нэжгээд өдөр хурна. Найдан, Аюуш, Гүнрэг, Жамбын чого, Авидын чого, манла ийм долоон анги хурлыг тус бүр нэжгээд өдөр хурна. Өвлийн тэргүүн сарын хорин таванд зул өргөн нэгэн өдрийн хурал хурна. Өвөл цагийн сахиус нэгэн өдөр хурна. Даншагийн хангал гурван өдөр хурна. Хуучин ном хоёр өдөр хурж хоринесөнд Чойжилын сор зална. Битүүнд Цэдэр Лхам нэгэн өдөр хурна. Бүрэнт засагчийн аравдугаар /1871/ онд засаг Цэрэндоржийн үед жил бүрийн зун цаг Ганжуур гурван өдөр хурна. Майдар бурхан залж нэг өдөр эргэнэ. Бадаргуулт төрийн хоринхоёрдугаар /1896/ онд эхлэн жил бүр өвлийн дунд сарын шинийн долоонд Ёнзон ханбо ламын донгчид нэгэн өдөр хурна. Төр Гэрэлтийн хоринтавдугаар /1845/ онд засаг Цэрэндоржийн үед Шаддублин аймаг байгуулж Гомбо, Дарь эх жасаа хурал өдөр бүр хурна. Жил бүрийн зуны тэргүүн сард Жанрайсигийн нүннээ арванзургаан өдөр хурна. Зуны тэргүүн сард сахиус нэг өдөр хурна. Өвөл цаг Даншогийн хангал хоёр өдөр хурна. Битүүнд цэдэр лхам нэг өдөр хурна. Бадаргуулт төрийн арвантавдугаар / 1889/ онд засаг Насангомбын үед Дарь эхийн нүннэ жил бүр гурван өдөр хурах болов. Хоринтавдугаар /1899/ онд засаг Дэмэддагвын үед Жанрайсэгийн нүннэ жил бүр гурван өдөр хурах болов. Бүрэнт засагчийн долоодугаар /1868/ онд Засаг Цэрэн.доржийн үед Даржаалин аймгийн байгуулж тогтсон хурлуудыг хурах болов. Олноо өргөгдсөний тэргүүн /1911/ онд засаг гүн Содномдаржаагийн үед Бизъяагийн аймгийн Дархан цорж лам Лувсандэндэвийн айлдвараар Цаннид дацанг байгуулав. Богд хаанаас “Лхүндэнвпандилин” нэр шагнав. Эдгээр дараалан байгуулсан хурал сүмүүд цөм Түнхэл голын адаг Эрэгсэнгомбо уулын өвөрт нутаглан сууна.
Description of location :
The site is located on the bank of the Kharaa river. Monks in this monastery used to worship the Gombo khairkhan mountain in the first month of every summer with offerings of dairy products.
GPS coordinates :
North 48° 31’ East 106° 49’
Total site area:
Side1: 400 Side2: 400 Side3: 400 Side4: 400 Side5: Side6:
Revived temple on site :
No
Site status at the time of survey :
A kindergarten and the administrative office of Tunkhel tosgon have been built in the are where the temple once stood. The outlines of the actual temple remain visible. No temple is built on the site of Tunkhel monastery.
Date of establishment of the monastery/temple :
1550s
1780
1706
Date of closing and destroying the monastery :
Revival of the old monastery/temple:
No
Founder's name and title (if known):
Name and title : Dayan Batmonkh - Interview Number: 003
Name and title : Gersenz - Interview Number: 003
Name and title : Jalair khuntaij - Interview Number: 003
Date of Revival:
Monks in Old Temple :
around 60 monks
around 165 monks as of 1918
around 60 monks
around 165 monks as of 1918
Notes :
Established by the First Bogd, Öndör Gegeen Zanabazar
Form Number :
СЭМН 001
Survey Team :
Team B
