Могойн хүрээ

Read in English

Сүм хийдийн нэр :
Могойн хүрээ ,Жаврын гол,

Ринчений зураг дах дугаар :
41

Ринчений жагсаалт дах нэр :
Буянтын хүрээ, Дархан бэйсийн хүрээ, Чойнхорлин

Сүм хийдийн төрөл :
дацан

Байрлах аймаг :
Ховд

Сум :
Цэцэг сум

Аймгийн хуучин нэр :
Засагт хан

Сумын хуучин нэр :
Мань гүний хошуу

Товч түүх :


Ховд аймгийн Цэцэг сум. Буянтын хүрээ / Дархан бэйсийн хүрээ/ Хуучин Засагт хан аймгийн Дархан засаг Тэргүүн зэрэг тайж Доржжанцангарамжавын хошуу одоогийн Цэцэг сумын нутаг буянт голд цогчин хурлын дацан сургуулийг 1761 онд Засаг Тэргүүн зэргийн тайж Шагдаржавын үед байгуулжээ. Дараа нь хайлан хурлыг 1846 онд Засаг тэргүүн зэргийн тайж Норовжалын үед байгуулсан байна. Буянтын хүрээ хэмээн нэрлэгдсэн энэ хурлын газар нь 20-р зууны эхээр 3-4 сүм дугантай, 60-аад лам байнга сууж хурдаг байнгын хурал бүхий жижиг хийд байжээ. Лхам сахиустай энэ хийдийг Чойнхорлин хэмээн нэрлэдэг байв. 1920-иод оноос хойш хурал номын байнгын ажиллагаа нь тасалдаж зөвхөн зун намрын улиралд дүйчэн өдрүүдээр цагийн хурал хурж байгаад 1932 оны үед бүрэн хаагджээ.

Байршлын тайлбар :
Монгол Алтайн нурууны дунд орших уулын жижигхэн Могойн голын хөвөөн дээр хүрээ байжээ. Энд Цэцэг сумын анхны хөдөө аж ахуйн нэгдлүүдийн нэг үүсэн байгуулагдаж байв. Дараа нь сумын төв, багийн төв хэсэг хугацаанд байрлажээ. Одоогоор Могойн хүрээний ойролцоо ямар нэгэн суурин газар байхгүй, Зөвхөн нутгийн ардуудын эд хөрөнгө хадгалах байр,амбаар бий. Энэ нь намаржаа, өвөлжөөний нутаг.

GPS хаяг :
North 46° 17’  East 093°  21’

Нийт газрын хэмжээ :
Side1: 150 Side2: 260 Side3: Side4: Side5: Side6:

Сүм хэвээрээ үлдсэн :
No

Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Могойн хүрээний байсан газарт эдүгээ хуучин социализмын үеийн баг, сумын төвийн албан газрууд байсан жижиг байшингууд, нутгийн хүмүүсийн эд бараа хадгалах байшин амбаар зэрэг олон тооны шавар барилга бий. Тэдгээрийн бүгдийг Могойн хүрээний туурин дээр барьж байгуулсан учраас түүхэн газрын байдал ихээхэн бүдгэрсэн байгаа.Гэхдээ түүний Зүүн хойт хэсэгт Дэнжийн ирмэг дээр нэгэн хуучин байшингийн суурь бий. Мөн суурийн гол хэсэгт бас нэгэн хуучин суурь, жижиг байшингийн суурь хашааны үлдэц байшингийн туурийн нөгөө тал, ширмэн тогооны хагархай зэрэг зарим түүхэн газарт хадгалагдан үлдсэн буй.Эдгээрийн зургийг боломжийн хирээр авч хадгалсан болно. Мөн зүүн хойт талд байгаа суурийг бидний газарчин Дагва гуай сүмийн гол цогчин дугана байсан гэж сонссоноо өгүүлсэн. Энэ гол дугана нь хоёулаа эсвэл залгаа хоёр байшин байгаа бололтой. Түүнээс хойш шалны залгаа суурин дээр сүмийн дуганын бага нь байсан бололтой зургаан ширхэг модны үлдэгдэл газарт булаастай хоцорчээ.

Сүм хийд байгуулагдсан он :
1860 он

Сүм хийд хаагдсан, нураагдсан он :
Огноо хаагдсан: 1938 он - Ярилцлагын дугаар:001
Огноо нураагдсан:: 1950-д он - Ярилцлагын дугаар:001

тухайн газар шинэ сүм дугана баригдсан :
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):

Date of Reviving:

хуучин хийдийн лам нар
200 орчим лам

Тэмдэглэл :
Нутгийн иргэд Могойн голын хүрээ гэж нэрлэдэг. Могойн голын баруун эрэг дээр байгаа учраас ийнхүү нэрлэсэн байна. Сүүлийн жилүүдэд Могойн голын Шавар Шаварын хүрээ гэж нэрлэх болсон бололтой. Учир нь энэхүү түүхэн газрын эргийн хүрээ болон сүүлд байгуулагдсан бусад барилгуудын шавар болон үлдэж хоцрогдсон нь ийнхүү “Шавар” гэсэн нэр илүү хадгалагдаж,хэрэглэгдэхэд хүргэнэ. 2. Проф.Б.Ринчений бүртгэлд.Цэцэг сумын ‘’Буянтын хүрээ’’Дархан бэйсийн хүрээ Чойнхорлон нь Буянт голд байрлана хэмээн тэмдэглэжээ. Цэцэг сумын нутагт Буянт гол гэж байхгүй. Тийм болохоор хуучин Цэцэг сумын нутагт байсан ийм хүрээ, эсвэл Могойн хүрээг андуурч тэмдэглэсэн бололтой. Одоогийн Цэцэг сумын нутагт ‘’Могойн хүрээнээс’’өөр хүрээний суурь үгүй. Үүнийг нутгийн ахмадууд батлан өгүүлдэг. Могойн хүрээ нь хуучны Тонхилын хүрээ /Говь Алтай аймгийн тонхил сум/ -нээс салбарласан бөгөөд Өргөн ширэг гэдэг газар лам нарын зунд очиж хурал хурдаг ‘’Хуйтаны’’ дуганы буйр бий. Өөр газар үгүй. Түүхэн газрын эргэн тойрны хэмжээ нь 150 Х 260м хэмжээний байна. 11. Могойн хүрээ 1938 оны үед хаагдаж, дараа нь 1950 оны дунд үе хүртэл сүмийн хуучин барилгууд нь бүрэн нураагүй, ашиглагдаж байсан байна.Үүнийг хүмүүс нотлон өгүүлнэ. 13. Хүрээ хэдийд Тонхилын хүрээнээс салж байгуулагдсан, хаагдахын өмнө хэдэн лам ирэн сууж байсныг мэдэх хүн үгүй. Багцаагаар өсгөж 200-д лам байсан гэж буй. 15. Одоо Цэцэг сумын төвд Улаанбаатар хотод суугаа нутгийн иргэдийн санаачлага, ард түмний хандиваар шинэ сүм босож байна. 9-р сард ашиглалтанд орох шинэ сүмийн дутуу барилгын зургийг авч хадгалав.

Хүснэгтийн дугаар :
ХОЦЦ 103

судалгааны баг :
Team А

Газрын зураг :