Аварга гуулингийн хийд
Read in English
Сүм хийдийн нэр :
Аварга гуулингийн хийд,
Ринченгийн жагсаалт дахь дугаар :
689
Ринченгийн жагсаалт дахь нэр :
Аврага гуулингийн хийд
Сүм хийдийн төрөл :
хийд
Байрлах аймаг :
Дорноговь
Сум :
Дэлгэрэх сум
Аймгийн хуучин нэр :
Түшээт хан
Хуучин хошууны нэр :
Мэргэн вангийн хошуу
Товч түүх :
Дорноговь аймаг Дэлгэрэх сум. Аварга гуулангийн хийд /Амгалант номун тив хийд/ Хуучин Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн ван Цэсэнжавын хошууны нутаг одоогийн Дэлгэрэх сумын нутагт анх 1654 оны модон морин жил Соном дайчин хошууч Баруун зуугаас залж тахих лам Санжаабалсанг урьж ирүүлжээ.1666 онд өргөө гэр барьж Хэндэрэвжэлин хэмээх хурал үүсгэжээ.Ингээд Чин улсын хаанаас Дэчинчойнхолрлин хэмээх нэр шагнагдаж Цогчин, Чойр, Жүд, Манба, зурхай зэрэг 5 дацангийн тэргүүн лам, да лам, Цогчин гэвхүй унзад, Зайсан хурлын хэргэмтэн дөрвөн тушаалд үүрд хэрэглэх ямба хишиг хүртээхийг гуйсанд Богд хааны зарлигаар хүрээний тэргүүн ламд хувилгаан ямба, дэд ламд цорж ямба, дацангийн тэргүүн лам дэд лам нарт торгон дэвсгэр, гэвхүй унзад зайсан нарт тусгай шар цоохор цэмбэн олбог дэвсгэр олгожээ.1670-аад оны үед Манжийн хааны олгосон Дэчинчойнхорлин сүмийн нэрийг Амгалант номун тив хийд хэмээх нэрээ сольсон байна.20-р зууны эхээр тус хийд нь 6-8 сүм дугантай 300 орчим ламтай хийдийн хувилгаан нь Ахай Намхай хувилгаан гэж хүн байв.Уг хийд 1937 оны эхээр хаагдажүгүй болсон ба одоо хийдийн сүм дуганы туурь нилээн тод тодорхой үлдсэн байдаг. Холбогдох эх сурвалж: 1.Дэлгэрэх сумын өндөр настан Аварга гуулингийн хийдэд шавилж байсан Ширваагийн Доржсүрэнтэй хийсэн ярилцлагаас 2007.07.14 2 .Ч.Банзрагч Б.Сайнхүү “Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ 2004
Байршлын тайлбар :
Сумын төвөөс баруун урд зүгт 3 км газарт байна. Зүүн хойд талд нь 1 км орчим газарт Алтан овоо гэж тахьдаг уул, зүүн урд талд нь Аврагын булаг гэж байна. Тэгш сайхан тал дээр баригдсан том хийд. Тахидаг уул овоо нь хүзүү овоо, одоо Алтай овоо нэртэй овоо бий.
GPS хаяг :
North 45° 46’ East 111° 11’
Нийт талбайн хэмжээ:
Side1: 500 Side2: 500 Side3: 500 Side4: 500 Side5: Side6:
Сүм хэвээр хадгалагдан үлдсэн :
No
Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Энэ хийд нь Толийн зуутай төстэй хэрэм хашааны дотор голдоо нэг том дуган тэрний ар талд зэрэгцээ 4 дуган сүмтэй. Хэрэм хашааг дан байгалийн чулуу ашиглаж барьсан байна. Сүм луганыг түүхий тоосго, хөх ваараар барьсан. Энэ хэрэмтэй сүмийн араар болон баруун талаар айлын сууцны чулуун байшин, жижиг жижиг сүм, жасууд таруудуу баригджээ. Баруун талд нь 1 том дуган байна. Зассан боржингоор суурийн ивээсийг хийсэн. Нэлээн тои хийд байжээ.
Сүм хийд байгуулагдсан он :
1600-аад он
Сүм хийд хаагдсан болон нураагдсан он :
Тухайн газарт баригдсан шинэ сүм, дугана :
Yes
Шинээр бүртгэгдсэн сүм хийдийн дугаар:
ДГДГ 015
Үүсгэн байгуулагчийн нэр, цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Манжийн амбаны зарлигаар | Ярилцлагын дугаар: 030
Сэргээн байгуулагдсан огноо :
Хуучин хийдэд сууж байсан лам нар
Хүснэгтийн дугаар :
ДГДГ 129
судалгааны баг :
Team: Е
