Yesun zuiliin sum
Read in Mongolian
Name(s) of Temple :
Yesun zuiliin sum,Dashgungaadechlin,Yesun zuiliin khuree,Yesun zuiliin khural,
Tibetan name(s) Cyrillic (DOMM 2007):
Дашгунгаадэчлин
Tibetan name Wylie:
*bkra shis kun dga' bde chen gling
Rinchen Number :
851
Rinchen Name :
Yesun zuiliin khural
Type of Monastery/Temple:
Not Known
Aimag where the temple is located:
Övörkhangai
Sum where the temple is located:
Yesönzüil sum
Sub-district where the temple is located :
Takhiltyn bag
Old Aimag Name :
Sain Noyon
Old Khoshuu Name :
Ilden beisiin khoshuu
Historical Summary (In Mongolian only):
Өвөрхангай аймаг Есөнзүйл сум. Зүйлийн хурал. Хуучин Сайнноён хан аймгийн Илдэн бэйлийн хошуу одоогийн Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын нутаг Зүйлийн хөндий хэмээх энэ газар халхын шарын шашны анхдугаар богд Өндөр гэгээн Занабазар 1639 онд мэндэлжээ. Ийнхүү анхдугаар богд Өндөр гэгээний хүй цөглөсөн газарт 1700-аад оны эхээр гэлүгбагийн урсгалын нэгэн хурал үүсгэсэн нь Есөнзүйлийн хурал, Зүйлийн суварганы хурал хэмээн халхын шарын шашны түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Уг хурал нь цогчин, хайлан, дарь эхийн, сахиусын гэсэн 4 дугантай 100-аад ламтай гол сахиус нь улаан сахиус, өдөр тутмын байнгын хурал хурдаг байжээ. Намрын адаг сард майдар эргэнэ мөн хайлан хурдаг байсан ба хайланд 50-аад лам суудалтай байжээ. Харин энд цам гардаггүй байсан байна. 4 дуганы хойт талд 3 суваргатай голдоо өвгөн суварга хэмээх нэг суварга байсан. Энэ өвгөн суварга нь хамгийн анхны суварга бөгөөд нэгэн жижиг сүмд байрлаж сүмийн гадуур жижиг шавар хашаатай байжээ. Бүр энэ хурлаас ч өмнө энэхүү суварга байсан учир өвгөн суварга хэмээн нэрийддэг ажээ. 1994 онд Өндөр гэгээний мэлмий нээсний 360 жилийн ойгоор дээрхи 4 суварга дээр нэмж шинэ үеийн нэг бодь суваргыг нэмж босгосон байна. Дөрвөн дуган нь дан шавар, чулуугаар баригдсан байжээ. Зүйлийн хурал нь дэргэдээ суварган жас хэмээх жастай байсан байна. Тус хурлын хамгийн сүүлчийн тэргүүн нь Чимэддорж хэмээх хүн байжээ. Одоо энэ хуралд сууж байсан лам хуваргуудаас 5 наснаас эхлэн 16 нас хүртлээ шавилж байсан Зүйл сумын иргэн 85 настай Ч. Жам гэх өвгөн санваартан сэрүүн тунгалаг амьдарч байна. 1937 онд бурханы шашныг цаг бусаар устгаж эхлэхэд Зүйлийн хурлын 4 дуганыг нурааж харин ганц өвгөн суваргыг үлдээжээ. Дээд лам нараас нь 3 ламыг баривчлан авч явахад нэг нь удалгүй эргэж ирсэн, нэг нь сураггүй алга болсон 3 дахь нь 10 жил шоронд сугаад гарч ирсэн нь тэргүүн лам байсан дээрхи Чимэддорж ламтан ажээ. 1990-ээд оноос хойш монгол оронд бурханы шашин дахин дэлгэрэхэд Зүйлийн хурлыг сэргээж Дашгунгаадэгчилин хийдийг үүсгэн байгуулжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1. Ч. Банзрагч. Б.Сайнхүү. “ Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ, 2004. 2. Есөнзүйл сумын иргэн 85 настай Ч.Жам гуайтай хийсэн ярилцлагаас /2007.05.28/ 1. Есөнзүйл сумын Тахилт багийн иргэн Н.Оюунтай хийсэн ярилцлагаас / 2007.05.27/
Description of location :
The site is located in the place called Zuiliin khundii. It is to the west of the Yesun zuil gol river and to the south-west of the soum centre.
GPS coordinates :
North 46° 24’ East 103° 47’
Total site area:
Side1: У150 Side2: Ө 60 Side3: Side4: Side5: Side6:
Revived temple on site :
Yes
Site status at the time of survey :
There is only one building in the northwest corner of the area that has ruins. Foundations of some buildings are visible. The Övgön suvraga is situated northeast of the ruins, about 500ms distance. Some families live in the area of the old complex.
Date of establishment of the monastery/temple :
17th century ( Batzaya)
Date of closing and destroying the monastery :
Revival of the old monastery/temple:
Yes
Registration number of the revived temple:
ӨХЕЗ 010
Founder's name and title (if known):
Name and title : Tsendjav /khamba/ - Interview Number: A 05
Name and title : Norjaa - Interview Number: A 05
Name and title : Tsermaa - Interview Number: A 05
Date of Revival:
Monks in Old Temple :
100 monks
Form Number :
ӨХЕЗ 009
Survey Team :
Team D
