Gandanrashdarjaalin
Read in Mongolian
Name(s) of Temple :
Gandanrashdarjaalin,Tsalgaryn khuree,
Tibetan name(s) Cyrillic (DOMM 2007):
Ганданрашдаржаалин
Tibetan name Wylie:
*dga' ldan bkra shis dar rgyas gling
Rinchen Number :
24
Rinchen Name :
Tsalgaryn khuree
Type of Monastery/Temple:
Monastic School
Aimag where the temple is located:
Uvs
Sum where the temple is located:
Malchin sum
Sub-district where the temple is located :
2nd bag
Old Aimag Name :
Zasagt Khan
Old Khoshuu Name :
Dörvöd Dalai khanii khoshuu / Bayadiin Jonon beiliin khoshuu
Historical Summary (In Mongolian only):
Увс аймаг Малчин сум. Цалгарын хүрээ. Арван баядын хошууны шашин номын нэг төв болсон Цалгарын хүрээ нь анх Төгсбуянтын хүрээнээс салбарлан тэрхүү хүрээний хурлын дэгийг авч 1780-аад оны үед Цалгар гэдэг газар суурьшиж анхны сүм дуганаа барьж төвхнөжээ. Одоо энд өвгөн Цалгар хэмээх туурь нь байдаг. Эндээ даруй 100 шахам жил болоод 1880-аад оны дундуур нутаг хошуундаа буурь сэлгэн нүүсэн нь одоо залуу Цалгар хэмээх нэртэй болжээ. 19-р зууны сүүлч үеэр 1000 шахам ламтай байсан ба 1920-иод оны үед 150 орчим ламтай болж цөөрсөн гэдэг. Цалгарын хүрээний түүхэнд холбогдох ялангуяа 1875 онд буурь сэлгэн нүүж Цалгар өлгий дээр суурьшсан залуу Цалгарын хүрээний тухай “...Хуучин арван баядын Жонон бэйлийн хошуу хүрээ болж үүссэн.Эргэн тойрон 1500 метр газар оршин буй.Нийт дуган 5.Үүнээс таван жангийн дуган 1, нэгээс гурван жангйин дуган 1, хоёр жангийн дуган 2, Онц их хуучирсан бус.Харин Чойрын дуган нилээд хуучирч буй.Бү лам нар 152 буй.Энэ хийд одоо буй Цалгар Өлгий дээр байгуулах сэдэв байгуулах сэдэв гаргаж аргын 1875 он бөгөөд жарны гал хулгана жил хавар цаг энэ хүрээг байгуулав.Эрх чин вангийн хошууны захирагч Үймаашийн ах Засаг да лам Зонров, Дөрвөдийн хоёр, Баяд арав бүгд арван хоёр хошууг тэргүүлэн захирагч ноёд, чуулганы дарга Чагдаржав нар тэргүүлж их жас /сан/ байгуулж, 1877 онд Цогчин их дуганыг Дөрвөд Далай ханы хошууны мужаан Чойндон нарын зэрэг олон хүмүүс барив...” гэсэн түүхийн баримт эдүгээ Тагнуулын ерөнхий газрын архивт хадгалагдаж байна.1937 оны эхээр тус хүрээ 4 ламтай үлдэж яг хаагдахын өмнө нэг нь явж 3 лам үлдсэн ба 3 хүн хурал хурдаггүй ёстой, иймд диваажинд уулзацгаая хэмээн гурвуулаа тарж оджээ. Үүнээс 50 гаруй жилийн дараа 1990 онд тэрхүү үлдсэн 3 ламын хоёрынх нь хүү болох Бандийсанж, Ёндон гэдэг хоёр хөгшин Малчин суманд Цалгарын хүрээний хурал номыг сэргээж шинэ үеийн Гандандаржаалин хийдийг үүсгэн байгуулжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1. Ч.Банзрагч, Б.Сайнхүү.”Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ.2004 2. Малчин сумын Гандандаржжаалин хийдийн тэргүүн Цэвээний Цэцгэнхүүтэй хийсэн ярилцлагаас. 2007.06.10.
Description of location :
The site is located on the shoreline of Tsalgar in the Malchin sum centre of Uvs province, on the summit of a high mountain Togtokh which is an extension of Khan Khukh mountain range. In the west of the sum centre is a worshiped mountain called Bayankhairkhan. This area occupies mountain rangeland of lush grass and densely grown trees. It is very hot in summer and heavy snow is known to fall during winter.
GPS coordinates :
North 49° 64’ East 093° 16’
Total site area:
Side1: 1500 Side2: 1500 Side3: 1500 Side4: 1500 Side5: Side6:
Revived temple on site :
No
Site status at the time of survey :
The historical site has bases from the previous establishments. The 1st base is about 1 km. southwest of the sum centre which is called by locals “Tsalgariin Tuuri”. The Tsalgariin Tuuri is the base for the 1st establishment from the historical site. There are a few other building bases that are clearly visible. No other traces are visible. Later the Tsalgar Khuree (The Tsalgar Monastic city) is said to have moved to an area that is now the current sum centre. In 1990 in this area, construction materials from the monastic city were used to build a 1-story wool storage house for the trade department. Surrounding this site are constructions from the sum centre Malchin.
Site used for other purpose :
The temple which occupied the site of the current sum centre was dismantled and materials from it were recycled into construction of a building that is rented by a trading enterprise. It has been noted in the new temple and monastery diary.
Date of establishment of the monastery/temple :
1890
1790
Date of closing and destroying the monastery :
Site used for other purpose :
The temple which occupied the site of the current sum centre was dismantled and materials from it were recycled into construction of a building that is rented by a trading enterprise. It has been noted in the new temple and monastery diary.
Revival of the old monastery/temple:
Yes
Registration number of the revived temple:
УВМЛ 012
Founder's name and title (if known):
Name and title : Bandiin Samand - Interview Number: 001
Name and title : Тавх гэлэн - Interview Number:
Date of Revival:
Monks in Old Temple :
138 monks
Form Number :
УВМЛ 011
Survey Team :
Team А
Цэвээний Цэцэнхүү
Oral History :
