Дэлгэрийн хүрээ
Read in English
Сүм хийдийн нэр :
Дэлгэрийн хүрээ,Гэмбэллэн хүрээ,
Төвд нэр(үүд) кирилл үсэг (DOMM 2007):
Гэмбэллэн
Төвд нэр Уайли:
*dge 'phel gling, *ri dge 'phel gling?
Ринченгийн жагсаалт дахь дугаар :
42
Ринченгийн жагсаалт дахь нэр :
Сутайн хүрээ / Дэлгэрийн хүрээ /
Сүм хийдийн төрөл :
дацан
Байрлах аймаг :
Ховд
Сум :
Дарви сум
Аймгийн хуучин нэр :
Засагт хан
Хуучин хошууны нэр :
Дэлгэрийн хошуу
Байршлын тайлбар :
Монгол Алтайн нурууны нэгж ноён оргил болох Сутайн нурууны зүүн хойт талд Гэмбэ богд хэмээх тодгүй нүцгэн улаан уул бий. Энэ уулын баруун талаас өмнө зүгт Дэлгэрийн гол урсана. Энэхүү жижигхэн голын зүүн эрэг дээр Дэлгэрийн хүрээ байрдана. Алтайн нурууны бүсэд оршино. Гэмбэ богд уулын сугаас Дэлгэрийн гол руу 108 рашаан урсдаг гэж ярьдаг. ХҮрээний буйрын дээд талд Гэмбэ богд уулын баруун өмнөд энгэрт, бэлийн газраас рашаан ус гардаг, тэнд жижиг чулуун овоо босгох газартай. Нутгийн иргнд ходоодонд сайн рашаан хэмээн өглөө эрт нар гарахаас өмнө босож уудаг байна. Туурийн зүүн өмнө талд 1км хүрэхгүй Дэлгэр багийн төв бий.
GPS хаяг :
North 46° 48’ East 093° 38’
Нийт талбайн хэмжээ:
Side1: 1000 Side2: 300 Side3: Side4: Side5: Side6:
Сүм хэвээр хадгалагдан үлдсэн :
No
Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Дэлгэрийн хүрээний туурин дээр одоогоор ямар нэгэн тодорхой ул мөр үлдэж хоцроогүй. Хүрээ Гэмбэллэн уулын элсэрхэг энгэрт байрласан голын дэнж учир элсний нүүдэл, хөрсний элэгдэлд өртөж, туурийн ул мөрийн бүрэн балласан байна. Бидний газарчин Ш.Амгаланбаатарын өгүүлж байгаагаар 1950-д оны үеэс Дэлгэрийн хүрээний барилгыг бүрэн буулгаж сумын төвд оруулан албан газруудын барилгад ашиглан заримыг нь өвлийн түлшэнд хэрэглэжээ. Гэвч 1967-1968 оны үед зарим дугануудын гол багана моднууд үлдсэн түүгээр хүүхдүүд тоглодог байжээ. Одоо туурин дээр зарим газар хэсэгхэн жижиг чулуунаас өөр зүйл үзэгдэхгүй болжээ. Харин 1990 оноос Дэлгэрийн хүрээнд шавилан сууж байсан өвгө лам нарын зааж өгснөөр хоёр ч газар хуучин бурхан тахил, шүтээний зүйлсийг эрж газар ухаж шороо овоолсон ул мөр бий. Гэхдээ нутгийн иргэд Дэлгэрийн хүрээний туурийг сайн мэднэ.
Сүм хийд байгуулагдсан он :
1860-аад он
Сүм хийд хаагдсан болон нураагдсан он :
Тухайн газарт баригдсан шинэ сүм, дугана :
No
Үүсгэн байгуулагчийн нэр, цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Мэдэхгүй | Ярилцлагын дугаар: 001
Сэргээн байгуулагдсан огноо :
Хуучин хийдэд сууж байсан лам нар
600-д лам
Хүснэгтийн дугаар :
ХОДР 105
судалгааны баг :
Team А
