Баяртын жас

Read in English

Сүм хийдийн нэр :
Баяртын жас,Жанрайсэгийн жас,

Ринчений зураг дах дугаар :
370

Ринчений жагсаалт дах нэр :
Баяртын хурал /Жанрайсэгийн хурал /

Сүм хийдийн төрөл :
мэдэгдэхгүй

Байрлах аймаг :
Төв

Сум :
Алтанбулаг сум

Аймгийн хуучин нэр :
Улаанбаатар

Товч түүх :


Төв аймаг Алтан булаг сум. Баяртын жас Хуучин Богдын их шавийн нутагод оогийн Төв аймгийн Алтан булаг суманд сумын төвөөс баруун тийш 10 орчим км зайд Туул голын өмнөд бие Баяртын тохой гэдэг газар энэхүү жасаа хурал байжээ.Үүсэн байгуулагдсан он цаг нь тодорхойгүй энэ хурлыг Жанрайсагийн жас ч гэж нэрлэдэг байжээ.20-р зууны эхэн үеэр 2 жижиг модон дуган 20-30 лам хурдаг тэргүүн лам нь Уртнасан аграмба гэж хүн байжээ.1920-оод оны өмнөхөн Уртнасан аграмба Богдын хүрээнээс шавь нартайгаа гарч ирж энэ хурлыг байгуулсан гэж үздэг байна.Уг хурал нь Дамдинчойжоо сахиустай баруун талдаа байх Баяртын овоог тахидаг байжээ.Уг хурал нь Богдын их шавийн нутаг дахь олон жижиг жасаа хурлуудын нэг байжээ. /Алтан булаг сумын харьяат 90 настай Дашдорж гуайтай хийсэн ярилцлагаас 2007.08.11/

Байршлын тайлбар :
Б.Ринчен:Туул гол Л.Дашдорж гуайн хэлсний дагуу тус түүхэн газар бол Алтанбулаг сумын төвөөс баруун зүгт 10 км-т Баяртын тохой гэдэг газарт бий. Баруун талдаа Баяртын овоо Туул голын өмнө эрэгт оршино.

GPS хаяг :
North 47° 41’  East 106°  16’

Сүм хэвээрээ үлдсэн :
No

Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Although Rinchen marked this monastic site on the right bank of Tuul River, actually it is on the left. The place where the two temples of the monastery stood was shown to the surveyors by the informant. There are no remains at all. Some pebbles are visible in two places. A small ovoo was erected by the surveyors on the site. Bayart ovoo can be seen west of the site. Two pieces of pots were found.

Сүм хийд байгуулагдсан он :
1920 он

Сүм хийд хаагдсан, нураагдсан он :
Огноо хаагдсан: Мэдэгдэхгүй - Ярилцлагын дугаар:

тухайн газар шинэ сүм дугана баригдсан :
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Уртнасан аграмба - Ярилцлагын дугаар: А 82

Date of Reviving:

хуучин хийдийн лам нар
20-30 лам

Тэмдэглэл :
Баяртын жас Туулын урд хөвөөнд сумын төвөөс баруун тийш 10-д км-т гол руугаа түрсэн нэгэн хадан хошуу бүхий жижиг толгой байдаг. Түүнийг Баярт толгой, нөгөө талд нь байх голын тохойг Баяртын булан гэнэ. 1724 оны хөх луу жил Чин ван Дондовдоржийн бага хатан Хотгойдын Даш тавнангийн охин Цагаан дар Баяртын таалалд их нийцсэн үзэсгэлэнт газар болох тул энэ газар цагийн хурал хурах хоёр дугана босгож гавж Уртнасан равнайлж овоог тахих найр хийжээ. Мөн энэ үед бурхан багшийн найман суваргыг чулуугаар бүтээж байсан. Уг суваргыг хожим гэвш Данигай Гандангийн Энхтайвны цагаан суваргыг тойруулан тавьсныг гэвь Иштавхай соёмбо үсгээр суварга босгосны нэрийг бичжээ. Ийнхүү Туулын хар хошуу 2-р богдын Эх хатны нэрээр "Баярт" нэртэй болж овоо тахилгын наадам хийдэг болсон байна. Although Rinchen marked this assembly on the right bank of Tuul River, L. Dashdorj (born 1918), who lived in this area before becoming a monk of Bogdiin khüree at the age of 8, claims that the monastery stood once on the place, called Bayartiin tokhoi, situated on the left bank of Tuul River. Dashdorj himself showed the monastic area personally to the surveyors. There are no remnants on the area, only some pebbles are visible in two places. As L. Dashdorj showed this area stating that the monastery was situated here, the surveyors accepted it. Thus, most probably it was incorrectly marked on Rinchen`s map. According to L. Dashdorj, two small wooden temples stood here and about 20-30 monks belonged to the assembly. It was founded by Urt Nasan agramba (who was the head monk), who was a monk of Bogdiin khüree or Ulaanbaatar and came here with his novices. L. Dashdorj was a child when the assembly was a child when the assembly was founded. Thus, it was most probably founded in the 1920s. The two main protectors were Damjin and Shanlan (ikh baga sakhius). (Remark: they are the protectors of medical temples). The temples were dedicated to reading prayers (magtaal) or praises and to the wrathful deities (Khangal). The nearby Bayart ovoo situating west of the monastic site was worshipped by the monks of the assembly. Data from the book L. Khench-Yaakhav, Altan Nutag, p. 16. According to this book, the only temple building of Danjaalangiin jas (Bor öndöriin khiid) was used when the sum centre of Bor öndör (later this sum became part of Altanbulag) was founded, and also the two temple buildings of Bayartiin jas were pulled down, delivered there and the material used. According to the same book (p. 19.) the site of this monastery is 10 kms from the sum centre, at Bayartiin tokhoi (near River Tuul). There were two temple building built there, and it was consecrated by Urtnasan gawj and a celebration with ovoo worship was held as well. The 8 stupas of Buddha were erected here, made of stones.

Хүснэгтийн дугаар :
ТӨАБ 017

судалгааны баг :
Team: Д

Лааганжавын Дашдорж


Аман түүх

Газрын зураг :

Байршилын зураг

Site plan drawn by surveyors

Цуглуулсан баримтууд :

ТӨАБ 017  ATSF  Л. Хэнч-Яахав  Миний нутаг 70жил  Ном Хуудас : 23-25  0000-00-00  Улаанбаатар    Д