Tenuunii khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Tenuunii khuree ,Shukheriin khuree,

Rinchen Number :
448

Rinchen Name :
Tenuunii khuree, darkhan beiliin khuree

Type of Temple :
Monastic School

Aimag Temple located in :
Töv

Sum Temple located in :
Mongon morit sumyn nutagt

Old Aimag Name :
Setsen Khan

Old Sum Name :
Dalai darkhan beliin khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Төв аймаг Мөнгөнморьт сум. Тэнүүний хүрээ. / Шүхрийн хүрээ./ Хуучин Цэцэн хан аймгйин Далай Дархан бэйсийн хошуу одоогийн Мөнгөнморьт сумын төвөөс зүүн хойш 54 кмт Хэрлэн гол, Тэнүүний голын бэлчирт байх Тэнүүний овоо хэмээх бэсрэг овоот толгойн зүүн талд энэ хийд оршин тогтнож байжээ. Уг хийдийг үүсгэн байгуулагдсан тухай түүхийн дараахи баримт Үндэсний Түүхийн Төв Архивт хадгалагдаж иржээ. Үүнд “... Дархан бэйл Барайширын хошуунд Сайшаалт Ерөөлтийн арванесдүгээр / 1814/ онд засаг Цэмбэлжавын үед харьяат хошууны нутаг Тэнүүн голын хойд этгээд Гурван шавартай гэдэг газар сүм дуган байгуулж номын сургууль үйлдүүлэн үргэлжийн Цогчин, Ганжуур, Хайлан хурж эмийн судар зэрэг ном сургууль үйлдэн буй. Үүнээс өөр дацан хурал үгүй...” гэж Цэцэн хан аймгийн Чуулган даргын төлөөлөгчийн 1919 оны бичигт дурьдсан байна. Уг хийд нь 20-р зууны эхэн үеэр 5 дугантай, 3 жастай, 200 шахам лам хурдаг Майдар эргэх, Цам гарах, Ганжуур эргэх, Хайлан хурах, Нүгнээ сахих , Сор залах зэрэг хурал номын зан үйлийг тогтоосон дэг жаягийн дагуу тогтмол хугацаанд үйлддэг хийд байжээ. Уг хийдийн хурал номын үйлийн ая дан дэг нь төвдийн Дашлхүмбэ хийдийн дэгтэй байсан ба зуны эхэн сард Тэнүүний овоог тахидаг байв. Дээрхи баримтуудаас үзвэл сүм дуган лам нарын тоо, хурал номын цар хүрээ зэргээрээ хийд байсан бололтой. Хурлын үйл ажиллагаа нь 1936 оны сүүлчээр хаагдаж 1937, 1938 оны үеэс эхлэн сүм дуганыг нурааж эхэлжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1 Ч.Банзрагч, Б.Сайнхүү “ Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ 2004 2. О.Пүрэв, Р.Оюунбилэг “Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын түүх” УБ. 2003

Description of location :
The site Tenuunii Khuree is located east of a medium-sized hilltop owoo named Tenuugiin Owoo. Nearby this site is a cascade of Tenuunii Gol which flows into the Kherlen River found 54 km northeast of Mungun-Morit sum centre. This area is called “Gurvan Shavartai”. GPS given for Mungun-Morit sum centre.

GPS readings :
North 48° 12’  East 108°  28’

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
Тhe site Tenuunii Khuree has visible traces of about 5 – 8 buildings, the dirt mound of a foundation and some ashlars. Since locals used the valley of rivers as a hay field, any other remains from the Tenuunii Khuree are disappearing.

Date of founding the monastery/temple :
1814, Saishaalt yoruultiin 14-r on

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1935 - Ярилцлагын дугаар:
Огноо нураагдсан:: early 1940 - Ярилцлагын дугаар:

Old monastery/temple revived:
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Zasag noyon Tsembeljav - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
170 monks
170 monks

Notes :
The site had 3 temples that practiced Tosgchen, Ganjuur and Khailan rituals and was home to 170 monks and 1000 livestock.

Form Number :
ТӨММ 057

Survey Team :
Team F

Газрын зураг / Map

Additional Material / Нэмэлт материал

ТӨММ 057