Baligiin khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Baligiin khuree,

Rinchen Number :
276

Rinchen Name :
Baligiin khuree, Urjin gungiin khuree, Erkh gungiin khuree, Dashravdanchoiynlin

Type of Temple :
Monastic School

Aimag Temple located in :
Bulgan

Sum Temple located in :
Bayan Agt soum

Old Aimag Name :
Tusheet Khan

Old Sum Name :
Urjin Gungiin Khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Булган аймаг Баян Агт сум. Балигийн хүрээ / Дашравданчойенлин / Хуучин Сайн ноён хан аймгийн Эрх гүн Үржинжавын хошууны нутаг буюу одоогийн Баян Агт сумын төвөөс баруун хойш 20 км газар Баянзүрх багийн төв Баянзүрх уулын өвөр бэлд Балигийн хүрээ төвхнөж байжээ. Анх 1816 онд Засаг гүн Ойдовдоржийн үед чойр, зурхайн сургууль дацан байгуулснаар Балигийн хүрээний эх үүсвэр тавигдсан байна. Анх Балигийн хүрээ байгуулагдахдаа шар даавуун дугантай байсан бөгөөд тухайн газрыг нь Шар даавуут гэдэг нэртэй байв. Даавуун дуган олон жилийн нар салхи хур бороонд гандаж хэврэгшээд нэг удаагийн хүчтэй салхинаар нурж даавуу нь хийсч явсаар нэгэн газарт очиж нэлээд удаан тогтжээ. Тэр газрыг нь Шар даавуут хэмээн одоо болтол нэрлэдэг байна. 1920-иод оны үед Балигийн хүрээ нь цогчин, чойр, лавиран, дүйнхор дуган дацангуудтай 240-өөд лам хуврагтай, гүн ухаан эм , зурхай дагнасан сургуультай байжээ. Хошууны төв нь Балигийн хүрээ байсан бөгөөд энэ хийдийг дагаж олон арван айл өрх гэр байшин бүхий хороолол бий болсон байна. Балигийн хүрээ нь Яруугийн хүрээний төрхөөр баригдсан, Түвдийн Баруун зуу буюу Дашлүмбэ хийдийн дэгтэй , мөн Банчин Эрдэнэнийн төлөөний хүн Гачин лам суудаг томоохон хийд байжээ. Хийдийн шүтээн нь Лхам сахиус байсан байна.1926 оны тоо бүртгэлээс үзэхэд Балигийн хүрээ 3614 төгрөгний үндсэн хөрөнгөтэй, 4000 гаруй толгой мал бүхий жастай байжээ. Балигийн хүрээнээс цорж лам Намсрай, аграмба Базарсад, Лосолжамц , маарамба Сэд-Очир, Лувсан гавж, Данзан, Дарьсүрэн, Шарав, Чулуун , Гэндэнжамц нарын олон арван мэдлэг чадвартай лам нар төрөн гарчээ. 1937 оны эхээр тус хүрээ хаагдсан ба 30 орчим лам нарыг баривчлан хэлмэгдүүлж сүм дуганыг багийн төвийн контор , Улаанбулан зэргээр ашигласан байна. Маарамба Сэд-Очир:Сэд-Очир маарамба бага залуу насандаа Балиг болон Нарангийн хүрээнд шавилан сууж байгаад хожмоо отчийн сургууль төгсөж эмч болсон хүн юм.1980-аад оны эхээр 80 орчим насандаа таалал болжээ. Төвдийн Лхас хотын эмийн дацанд суралцаж сайн маарамба болсон аж. Төвд, Англи хэл мэддэг өндөр боловсролтой хүн байжээ. Хүн малын өвчин анагаах талаар гаргууд мэргэшсэн энэ хүнтэй уулзаж ярилцаж явсан академич Дамдинсүрэн , мал эмнэлгийн шинжлэх ухааны доктор профессор А. Содномдаржаа , П. Шмнжээ нар эрдэм боловсролыг нь өндөр үнэлсэн байдаг юм. Сэд-Очирын хүн малын өвчнийг анагаах өөрийнх нь Төвд хэл дээр бичсэн жорын ном ибй гэдэг бөгөөд одоо тэр нь үрэгдсэн байж магадгүй. 1965 онд түүнтэй уулзаж үхрийн мялзан өвчнийг анагаах өвөрмөц жорыг эрдэмтэн М. Даш, Х. Тумбаа, малын бага эмч Я. Лхагвасүрэн нар тэмдэглэн авч байжээ. Энэ жороор гавар / камфара/, бугын цусан эвэр, дэгд / хөх шар/ , башига, тэмээн хөх , үхэр мэхээрийг адил хэмжээтэйгээр хольж нунтаглаад өдөрт гурван удаа өгөхөд эдгэрч байсан гэдэг. Гавар, башига нь зүрх судасны ажиллагааг тэтгэж хэвийн болгох, цусан эвэр нь дотор халууныг намдаах, тэмээн хөх , дэгд, үхэр мэхээр нь аргаах үйлчилгээтэй учир чацага тогтоох, цус их гарч байвал сөд өвсний хандыг нэмж өгнө гэж Сэд-Очир гуай ярьж байсан нь лабораторийн шинжилгээгээр нотлогдож байжээ. Энэ эрдэмтэн өтгөсийг нутгийнхан нь бага мэддэг байсан нь харамсалтай. Холбогдох эх сурвалж: 1. Ч. Банзрагч, Б. Сайнхүү “ Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ 2004 2. Д. Дэмбэрэлдорж, Л. Бямбасүрэн “ Баян Агт өчигдөр, өнөөдөр” Эрдэнэт 2005

Description of location :
The site is located 20 km. northwest of Bayan-agt sum center. In the north is sacred Bayan Zurkh mountain, to the southeast is Uguumur mountain and to the south is Baligiin gol river. GPS given for Bayan-agt Sum Centre

GPS readings :
North 49° 2’  East 102°  5’

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
There are ruins of 6-7 temples. The foundation stones of the temples are visible.

Date of founding the monastery/temple :
mid 12th century

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1937 - Ярилцлагын дугаар:
Огноо нураагдсан:: 1939-1940 - Ярилцлагын дугаар:

Old monastery/temple revived:
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Unknown - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:

Monks in Old Temple :
around 240 monks
around 240 monks

Notes :
By the 1920s, the Baligiin khuree was a large monastery. There were Choir datsan (college of Buddhist philosophy), Manba datsan (college of Medicine and Astrology), Lamrim datsan, Duinkhor (Kalachakra) datsan and Tsogchen temple. By 1926, the property of Balig monastery was 3614 tugrugs. The monastery had over 4000 livestock. According to registration of 1926, the monastery had 243 monks. 205 monks out of 243 monks were permanent resident monks and 50% of monks were in the ages of 17-45. The architectural style of the monastery was similar to Yaruu khuree monastery (located in Yaruu sum of Zavkhan aimag). A gachen lama from Dashlhunbe (Tashilhunpo monastery) used to reside in the monastery. The tutelary deity (yidam) of the monastery was Lkham sakhius (Shri Devi). During the purges in the 1930s, over 60 monks of the monastery were arrested and executed including tsorj lama Ts.Namsrai, agramba B.Bazarsad, Yu.Losoljamts, J.Luvsan, gavj Danzan and M.Darisuren.

Form Number :
БУБА 004

Survey Team :
Team E

Газрын зураг / Map