Baruun khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Baruun khuree,Ribogezaigadanshadduvlin,Shankh sumyn ,

Rinchen Number :
844

Rinchen Name :
Baruun khuree /Tusheet khany khuree, Erdenebuuchiigandanshadublin, shankhyn khuree/

Type of Temple :
Monastic City

Aimag Temple located in :
Ovorhangai

Sum Temple located in :
Shankh bag, Khar Khorin soum

Old Aimag Name :
Tusheet Khan

Precis History(In Mongolian only):


Өвөрхангай аймаг Хар хорин сум. Баруун хүрээ./Эрдэнэбуучийганданшадублин/Шанхын хүрээ. Хуучин Түшээт хан аймгийн Очирбат түшээт ханы хошууны нутаг одоогийн Хархорин сумын Шанх багийн нутагт тус хүрээ оршдог. Анх 1647 онд өндөр гэгээн Занабазар 13 настайдаа Бүрд сумын нутаг Ширээ цагаан нуурт гэр дуган барьж цогчин айлдаж эхлэснээр тус хүрээний эхлэл тавигдсан гэж уздэг.Улмаар тухайн үеийн нөхцөл шалтгааны улмаар нүүдэллэж явсаар энэхүү Шанхын дулааны ар ,Харзын гол Сарын голын бэлчир Чөдөрийн голын хойд эрэг Жаргалант уулын өвөрт төвхөнөжээ. Энд баригдсан анхны дуган нь Батцагаан хэмээх модон дуган бөгөөд 2 давхар 1000-аад лам хурдаг том дуган байжээ.Ийнхүү суурьшснаас хойш Шанхын хүрээ нь 7 дацан,4 аймагтай 2000 шахам лам хуврагтай томоохон хүрээ болон өргөжжээ.Аймгууд нь Шадавлин,Даржаалин,Тойслин,Дашлин,Дацангууд нь Цанид,Ламирин,Зурхай,Манба,Жүд,Дуйнхор,Авид зэрэг дацангуудаас бүрдэж байв.Дуганууд нь дандаа хөх тоосгон ханатай модон дээвэртэй байв.Аймаг бүр тусдаа жастай.мөн хүрээний төвлөрсөн жас байжээ.Баруун хүрээний гол сахиус нь Махгал сахиус бөгөөд зуны дунд сард цам гарч,хаврын дунд сард майдар эргэдэг байжээ.Энд гавжийн дамжаа барьдаг байсан ба хүрээнд эрдэм чадалтай лам нар олон байж зөвхөн аграмба цолтон 72-73 байсан тухай мэдээ байна.Зоч лүйжэнч лам нар цөөхөн байж тэд хүрээний гадна суудаг байв.Хайдав зоч,Чойндон зоч,бөгтөр Дулмаа зэрэг зоч лам нар байсан байна.Мөн хүрээ хийдийн суурьшмал амьдралыг дагасан хятадын худалдааны мухлаг бүхий хятадууд сууж байв.Жаргалант хайрхан,Ухаа овоо,Шанх уул зэрэг уул овоог тахиж тайж иржээ.Баруун хүрээ нь ном судар,бурхан тахил,нандин шүтээний арвин баялаг уламжлалтай хүрээ байсан ба хүрээ хийд мөхөх үед сүсэгтэн олны нууж авч үлдсэн эд зүйлс эргэж хүрээ хийддээ ирсэн нь олон байна.Үе дамжин ирсэн Очирваань,Махгал,Найдан,Ямандаг шүтээнүүдээс гадна Луузан унзадаар дамжин ирсэн мөнгөн тоногтой бишгүүр,Цэрэнбалжир ламаар дамжин ирсэн 8-р Богдын фото зураг зэрэг шашин соёлын дурсгалууд олон бий.Шашин номын эсрэг бурангуй арга хэмжээ авч явуулсан хэлмэгдүүлэлтийн үеийн эхээр буюу 1937 оны эхэнд тус хүрээ бүр хаагдан томоохон мяндаг тушаалын лам нарыг нь баривчлан хэлмэгдүүлж,доод лам нарыг хүчээр хар болгосноор хүрээ хийд эзгүйрчээ.1939 онд хуучин Шанх сумын төв хүрээний буурин дээр энд төвлрөн байгуулагдаж гол дуган тэргүүтэй 2-3 дуганыг сумын хоршооны түүхий эдийн агуулах болгон ашиглаж байсан нь энэхүү дугануудыг харьцангуй бүтэн үлдэхэд нөлөөлсөн байна. 300 шахам жилийн түүхтэй Баруун хүрээ нь монголын нэн шинэ түүхэн дахь бурхны шашны дахин сэргэлтийн үеэр тухайн үеийн БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн тогтоолоор сэргээхээр нэр заагдсан анхны 5 хүрээ хийдийн нэг болж байв. Ийнхүү 1990 оны хавар Баруун хүрээ буюу Шанхын хүрээний хурал ном 53 жилийн дараа сэргээгдэж лам хувраг сүсэгтэн олны хүсэл биелжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1.Ч.Банзрагч.Б.Сайнхүү.”Монголын хүрээ хийдийн түүх”УБ,2004. 2.Ч.Шоовдор. “Өвөрхангай аймгийн түүх”УБ,1991. 3.Хамтын бүтээл.”Монголын түүх соёлын дурсгалт зүйлс”УБ.1999, 4.Баруун хүрээний лам Дашцэдэнтэй хийсэн ярилцлагаас./2007.05.29./

Description of location :
The site is located to the north of the soum centre.

GPS readings :
North 47° 03’  East 102°  57’

Estimated site dimensions (metres) :
Side1: У500 Side2: Ө300 Side3: Side4: Side5: Side6:

Revived temple on site :
Yes

Status of site at time of survey :
Only the fundations of building are left from the huge monastic city. On its northwest the temple complex of Noyon Lama Puntsagdarjaa was situated, where 3 temples remained and were re-opened in 1990.

Date of founding the monastery/temple :
1647
1654
1677

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1939 - Ярилцлагын дугаар:Presentation
Огноо хаагдсан: 1937 - Ярилцлагын дугаар:A 08-09
Огноо нураагдсан:: - Ярилцлагын дугаар:

Old monastery/temple revived:
Yes

Revived temple register number:
ӨХХХ 017

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Ts.Tserenjil /Khamba Monk/ - Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : L.Namdag /Ikh unzad/ - Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : M.Davaa - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : 1990 он 4 сарын 20 - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
1500 monks
2000 monks

Notes :
For more information see ӨХХХ 016 AM.pdf

Form Number :
ӨХХХ 016

Survey Team :
Team D

Гомбо


Oral History :

Дашцэдэн


Oral History :

Газрын зураг / Map

Additional Material / Нэмэлт материал

ӨХХХ 016

Архивын зургууд / Archive photographs

Site Plan

Site plan drawn by surveyors