Urd khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Urd khuree,Danrig danjailin,

Rinchen Number :
546

Rinchen Name :
San Beisiin khoshuu khuree

Type of Temple :
Monastic City

Aimag Temple located in :
Dornod

Sum Temple located in :
Choibalsan khot Kherlen soum

Old Aimag Name :
Setsen Khan

Old Sum Name :
San beisiin khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Дорнод аймгийн Чойбалсан хот, Хэрлэн сумын Данриг данжайлин буюу Хошуу хүрээ Хуучнаар Сэцэн хан аймгийн /Сан бэйсийн/ Ачит вангийн хошуу, одоогийн Дорнод аймгийн Чойбалсан хот, Хэрлэн сумд Данриг данжайлин буюу Урд хүрээ оршиж байжээ. 1919 онд Богд Хаант Монгол улсын Дотоод Хэргийг Бүгд Захиран Шийтгэх Яамны захирамжаар Монгол улсын шаштир зохиох газарт цугласан “Өргөх Цес”-т уг хийдийн тухай ийнхүү тэмдэглэгджээ: Чин Улсын Төр Гэрэлтийн тэргүүн /1821/ онд манай хошууны урьд тушаалын засаг Минжүүрдорж тус хошууны шар хар олон нийтээр өглөгийн эзэд болж Түмэн-Өлзийт овооны өвөрт өдөр бүр Чогчин, жил тутам Хайлан хурал хурах болжээ. Аравдугаар /1830/ онд Цаннид дацанг анх байгуулж уг дацангийн номын сургуулийг үйлдүүлжээ. Арвантавдугаар /1835/ онд жил бүр мянган зул мандааж, их хурал хурж эхэлжээАрвандолоодугаар /1837/ онд Шунхаар бүтээсэн Ганжуур Данжуур хурж, Маань, Мэгзэмийн бүтээлийг ээлжилж, Ерөөл, Хангал хурж эхлэв. Үүнээс дээш хурал номын дуган сүмүүд Түмэн-Өлзийт овооны өвөрт сууж, мөн онд Чин Улсын хаанаас “ Шашин Ухаант “ нэр шагнагджээ. Бас Төр Гэрэлтийн хоринхоёрдугаар /1842/ онд засаг бэйс Минжүүрдоржийн үед Манба дацан анх байгуулж мөн дацангийн номын хурал сургуулийг үргэлж үйлдүүлжээ. Чин Улсын Бүрэнт засагчийн наймдугаар /1869/ онд засаг бэйс Цэрэндоржийн үед Дүйнхэр дацанг байгуулж хурал номын сургуулийг үйлдүүлжээ. Мөн үеэс Дүйнхорын цам бас Бадаргуулт төрийн хоринесдүгээр /1903/ оноос Мял богдын цам, олноо өргөгдсөний тавдугаар /1915/ оноос Чогорын цам нэмж, Ямандагийн сачог, Гомбын няндах хурлыг хослон цэнгүүлэгч сүмд хуруулж буй. Бадаргуулт төрийн арванесдүгээр /1893/ онд засаг бэйс Лхаваанрегзэн тэргүүлэн “ Тойсом дарваалин “ хэмээх бяцхан сүм бариулж Санжодмолом, Найдан чого, Тарвын чого, Тарвачэмбо зэрэг олон ном уншуулжээ. Бадаргуулт төрийн наймдугаар /1882/ онд Дархан номун хан Жамъянжигмэднамжилдүйвдорж, Шавдан, Сольдив Найдан сахиус Жадамба зэрэг олон хурал хуруулжээ. Төр Гэрэлтийн хориндөрөвдүгээр /1844/ онд засаг Минжүүрдоржийн үед “ Шашин ухаант “ сүмийн дөрвөн зүгт Жамбаалин, Чойнхорлин, Намжиллин, Жамъянлин сүм байгуулж олон зүйлийн хурал ном уншуулжээ. Төр Гэрэлтийн хориннаймдугаар /1848/ онд засаг бэйс Минжүүрдоржийн үед Түмэн-Өлзийт овооны өвөрт Чогчин хурал, агва дацан хамтаар байгуулжээ. Бүрэнт засагчийн тэргүүн /1862/ онд Цаннид дацанг байгуулж, хурал номын сургуулийг үйлдүүлжээ. Үүнээс дээших хурлуудыг Түмэн-Өлзийт овооны өвөрт нутаглуулан суулгаж Бүрэнт засагчийн дөрөвдүгээр /1865/ онд “ Сайн бэлгийг бадруулагч “ сүм нэр шагнуулжээ. Төр Гэрэлтийн арванхоёрдугаар /1832/ онд бэйс Минжүүрдоржийн үед Жүд дацанг байгуулж хурал сургуулийг үргэлжид үйлдүүлжээ. Бадаргуулт төрийн дөрөвдүгээр /1878/ онд засаг бэйс Лхаваанрэгзэнгийн үед “ Сайн бэлгийг бадруулагч “ сүмийн хоёр этгээдэд нэжгээд сүм байгуулж “Дамбадаржалин“ “Сүндэвдаржалин “ нэр шагнуулжээ. Үүнээс дээш гурван анги хурал сүмүүд цөм Түмэн-Өлзийт овооны өвөрт нутаглан суужээ. Аман эх сурвалжид: Урд хүрээ нь Чойр, Дүйнхор, Манба гэсэн гурван дацантай, Баруун урд аймаг, Баруун хойд аймаг Зүүн хойд аймаг, Зүүн урд аймгийн гэсэн 4 аймгийн дөрвөн дугантай, Хошуу хуралдаа 1000 гаруй, томоохон хуралд 700, 800, жижиг тусгай хуралд 400, 500 лам хурдаг байсан. Холбогдох эх сурвалж: Дорнод аймгийн хураангуй түүх, А.Дамдинсүрэн, Чойбалсан 2001 Дорнодын болор толь, 2006 Дөл сонин, Гэвш ламтай үг солиход Чойбалсан хотын түүх, 1998 -Гонсын Гэндэндоржийн ярилцлага (Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын өндөр настан. 1921 онд төрсөн)

Description of location :
Occupies steppe rangeland, located in what is now the 2nd brigade centre of Kherlen Sum Choibalsan Sum. The site was formerly occupied by Choibalsan town centre.

GPS readings :
North 48° 03’  East 114°  29’

Estimated site dimensions (metres) :
Side1: 25 Side2: 22 Side3: Side4: Side5: Side6:

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
All of what was built on the reclaimed land is gone except a noticeable temple base measuring 25 x 22 m. There is a homestead built adjacent to the temple base.

Date of founding the monastery/temple :
1730

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: - Ярилцлагын дугаар:
Огноо нураагдсан:: - Ярилцлагын дугаар:

Old monastery/temple revived:
Yes

Revived temple register number:
ДОЧХ 005

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Л. Жамбал, Батжаргал - Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : Бэх, Лайхан, Лувсан, Шагдар - Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : Дагва Гомбо Түвдэн Ням Даржан Лувсандаш Шарав Бямбаа Жавзан - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : 1990 06 05 - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
700-800 monks

Form Number :
ДОЧХ 010

Survey Team :
Team F

Гонсын Гэндэндорж


Oral History :

М.Доржнамжим


Oral History :

Дэрэм


Oral History :

Газрын зураг / Map

Цуглуулсан баримтууд / Materials collected

ДОЧХ 010  B057  Б. Гаваа, А. Гүрбямбаа  Чойбалсан хотын түүх  ном/5-9хуудас/  0000-00-00  Дорнод аймаг    Ж 
ДОЧХ 010    Дорнодын Болор толь  3. Данригданжаалин хийд  ном/92хуудас/  0000-00-00  Дорнод аймаг    Ж