Mogoin golyn khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Mogoin golyn khuree,Bayanbulagiin khuree,

Rinchen Number :
44

Rinchen Name :
Bayanbulgiin khuree, Dondovdarjaalin

Type of Temple :
Monastic School

Aimag Temple located in :
Zavkhan

Sum Temple located in :
Bayantes sum

Old Aimag Name :
Zasagt Khan

Old Sum Name :
Duuregch vangiin khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Завхан аймаг Баянтэс сум. Баянбулгийн хүрээ /Дондовдаржаалин хийд/ Могойн голын хүрээ Баянтэс сумын Жавхлан багийн нутаг сумын төвөөс 50 гаруй км газар монгол улс ОХУ-ын Туваагийн хилийн бүсд байх Баянхайрхан уулын хойд биед энэ хүрээ төвхнөж байжээ.Уг хүрээг 1860-аад оны үед байгуулагдсан гэдэг ба 20-р зууны эхэн үеэр 4 дуган, 2 сүмтэй, Гомбо сахиустай, 70 шахам лам шавилан суудаг байв.1937 оноос өмнө Баянбулгийн хүрээний тэргүүн лам нь Халтар хэмээх хүн байсан бөгөөд энэ хүрээнд Балжир унзад Намдаг унзад, Нэмэхбаяр аграмба нарын олон эрдэм чадалтай лам нар байсны дээр хүрээний шавь нараас Халхад төдийгүй Төвд Энэтхэгд нэр цуу ь түгсэн Буурал багш таны хойд дүр Гончигийн Гэндэнжамц /Чүлтэмням/ төрөн гарчээ.Монгол улсын үндэсний төв архивын гар бичмэлинй фондод хадгалагдаж буй нэгэн баримтанд “...Баянбулаг харуулын “Түвдэндаржаалин” сүмд Засагт хан аймгийн Ачим бэйл Гончигдамба, Түшээ гүн Дамдинсүрэн, Цогтой гүн Дадмин–Авийшаа, Далай гнү Базаррагчаа, Ёст гүн Мишигдорж, Бэйл Жалчиндалайнамжил нарын хошуунаас уг харуулын сүмд суусан лам нар 70 болно.Харьяат жасын адуу 82, хонь ямаа 100, үхэр 22, тэмээ 8 болно...” хэмээн бичсэн байна.Баянбулгийн хүрээ нь 1937 оны хавар хаагдсан бөгөөд 1937-1938 онд Сосорын Балжир, Аюурын Нэмэхбаяр, Бүдийн Лодоншарва, Пүрвийн Соном, Сономын Сэрээтэр, Гонгирын Сэрээтэр, Төвдөннямын Зундуй, Жамбалжавын Намдаг нарын аграмба, унзад, ловон, гэлэн, 8 хуврагыг баривчлан хэлсээр егүүтгэжээ.Баянбулгийн хийдийн сүм дуганын туурь 1960-аад оны үеийг хүртэл тодорхой байсан ба одоо суурийн чулуу газраас дээш 5-10 см өргөгдсөн шороон далан бүхий туурь л үлдсэн байна.2002 онд Баянтэс сумын сүсэгтэн олны дэмжлэгэ Ч.Баттогтох, Б.Ороолон нарын санаачилгаар Буурал багштан Гэндэнжамцын дурсгалд зориулан Бодь суварга бүтээжээ.Мөн Завхан аймгийн Улиастай хотын төвд Завхан нутгаас төрж гарсан 9 хутагтын дурсгалд зориулсан 9 цагаан суварганы нэгэнд Аажаа багш буюу Буурал гэгээнтний дүр мөнхлөгджээ. Холбогдох эх сурвалж: 1.Монгол улсын үндэсний төв архив. ФА – 180 , д – 1 , хн – 1,2 2. .Б.Сандуйжав Ж.Мөнхбаатар “Буян дүүрэн Баянтэс” УБ 2004

Description of location :
The site is located in in the valley of Mogoin in the area of Bayantes sum, which is surrounded by forests. This area belongs to the Javkhlan team of Bayantes sum. Bayankhairkhan mountain, which is covered in trees, is to the south. The sacred Bayanbulagiin ovoo is on this mountain. The locals and monks have been organizing ceremonies at the ovoo for many years. The site is located in 34Km from Tes sum and about 50Km from Bayantes sum of Zavkhan province. It is 12Km from Border military unit number 2 and about 3Km from border military unit number 3. So the site is 3-5 km from the Mongolian Russian Tuvan border. Locals live around here only during the autumn and winter months. The valley of Mogoi is surrounded with forests on three sides, the valley continues and reaches Bayankhairkhan mountain valley. We were guided to the site by colonel Soyol-Erdene, from border military unit number 2. GPS given for Bayantes sum centre

GPS readings :
North 49° 42’  East 96°  21’

Estimated site dimensions (metres) :
Side1: 500 Side2: 500 Side3: 19: Side4: :19 Side5: 12: Side6: :14

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
The site is clearly definable in an area of tall thick grass. Some ruins remain. On the south side of the site are 2 temple ruins 40M from each other. Following those two small temples, there are three other temples in a row. The one in the middle is the biggest being 19M x19M so this was probably the main temple. So in all there are outlines of five temples. Bits and pieces of wooden sections of the old construction are everywhere on the site. Photographs are attached. Outlines of residence gers for monks are around the site. The location is not really spacious so there is not much space to build houses. There is a deeper hole in the ground in front of the main temple, probably it was a well. Bayanbulag, Zaigal and KHachigiin sites are all in the Mongolia and Russia around 3-5Km from the border. Byanbulag monastery temples were intact until the 1960. But when the collective units were established, the wooden parts of the temple buildings were used for fire wood. Families live around the site during the autumn months and harvest hay. However, it is remote from the sum centre, so not many families stay around here. Theft (cattle rustling) is a problem in the border area.

Date of founding the monastery/temple :

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1938 - Ярилцлагын дугаар:001
Огноо нураагдсан:: 1960 - Ярилцлагын дугаар:001

Old monastery/temple revived:
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
not clear
not clear

Notes :
1.Locals call the site by several names: Bayanbulag, Bayangol,or Mogoit valley monastery. Mostly it is called Mogoit valley monastery. In Rinchen’s map it’s called Bayanbulgiin khuree / Dondovdarjaalin. Locals do not remember this original name. 14. In august 2007 some intruders from Tuva were hiding in the area, so we were not allowed to travel around.

Form Number :
ЗАБТ 022

Survey Team :
Team А

Газрын зураг / Map

Site Plan

Site plan drawn by surveyors