Khoshuu khiid

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Khoshuu khiid,Galdan shaduvlin khiid ,Olziigoor arivjuulagch khiid,Dashpuntsaglin,Ongiin 3 khiidiin urd khiid,

Rinchen Number :
719

Rinchen Name :
Khoshuu khuree /Tushee Vangiin khuree, Ongiin golyn khuree/

Type of Temple :
Monastic School

Aimag Temple located in :
Dundgovi

Sum Temple located in :
Delgerkhangai soum

Old Aimag Name :
Tusheet Khan

Old Sum Name :
Govi tushee gunii khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Дундговь аймаг Дэлгэрхангай сум. Түшээ вангийн хошуу хүрээ. /Онгийн хүрээ./ Түшээт хан аймгийн Говь түшээ ван Лхамсүрэнгийн хошууны гол хүрээ болох Онгийн хүрээ нь Дэлгэрхангай сумын төвөөс баруун урагшаа 70 орчим км-т Чандмань уулын өмнө бэлд суурьшиж байжээ.Тус хүрээг үүсэн байгуулагдсан тухайд “...Түшээт чин ван Лхамсүрэнгийн хошуунд анх Чин Улсын Энх амгалангийн 47-р /1709/ онд харьяат засаг ноён Доржванчигийн үед олон сүсэгтэн эвсэн нийлж Дээдийн шавдан бататгах ба хамаг амьтны тусын тулд уул хошууны нутаг Онги голын зах Түг овоо хэмээх газар сүм,суварга хэд хэдийг байгуулсны дараа Чин улсын хааны зарлигаар “Гайхамшигт Сайн Билэгт сүм” хэмээн нэр шагнасан.Энд Гүнрэг,Минтүг,Цам,Ярхайлин зэрэг хурал хурж дараа нь Цанид,Жүд,Дүйнхор,Манба дацангууд байгуулж олон зүйлийн хурал ном дэлгэрүүлэн буй...”хэмээн бичсэн баримт Үндэсний төв архивийн гар бичмэлийн фондод хадгалагдаж байна Нутгийн зарим ахмадуудын яриагаар 1840-өөд оны үед хошуу ноён С.Балдандорж /Балдорж/ цорж лам Барь Ёнзон Дамцагдорж нар үүсгэн байгуулсан гэж буй нь ташаа бололтой Доржванчиг---Анхны засаг Лидэрийн хүү.Хошууны 2 дахь ноён./1694-1728 он/ Дээдийн шавдан бататгах—Манжийн хаан эрүүл энх байж,урт удаан наслахын төлөө ном уншихыг ингэж нэрлэдэг байв.. Минтүг--“Акшоби” бурхны сүм буюу хурал. Тус хийд нь 19-р зууны сүүлч 20-р зууны эхээр 1000 орчим ламын данстай үүнээс хүрээнд байнга суудаг нь 400 гаруй.Манба,Зурхай,Жүд,Гүнрэг,Дүйнхор зэрэг таван дацан сургалттай,хүрээний гол шүтээн нь Улаан Жамсран байжээ.81 тохой өндөр Майдар бурхантай байсан ба зуны эхэн сард Майдар эргэх ёслол хийдэг.75 цамтай байжээ.Жил бүрийн зуны эхэн сард Дэлгэрхангай уулыг тахидаг байсан байна.Энэ хүрээнд олон арван эрдэм чадалтай лам хувраг байснаас хамгийн нэрд гарсан нь Доёд зурхайч гэж алдартай зурхайч байжээ.8-р Богд Жавзандамбыг анх Төвдөөс залахад Их хүрээний ноёд мяндагтнууд энэ хүрээн дээр угтаж авч байсан түүхтэй.Тус хүрээний хурал ном 1935 оны өвлөөс бүрэн хаагдсан ба сүм дуганы бурхан тахил судар ном үндсэндээ бүгд устгагдсан бололтой.Одоо шинээр сэргээгдсэн сумын Дашчойнхорлин хийдэд тахилын хоёр мөнгөн цөгц л үе дамжиж иржээ.Хүрээний туурин дээр одоо хэдэн жижиг шавар дуганы ором,мөн айраг хадгалж байсан гэх газар ухсан зоорь маягийн нүх үлдсэн байна. Энэхүү Онгийн хүрээ нь 18-20-р зууны үеийн Түшээг Хан аймгийн Говь Түшээ гүний хошуу,Богд хан уулын аймгийн Дэлгэрхангай уулын хошууны/1923-1931 он/ буддын шашны ном соёлын том төв болж байжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1.Монгол Улсын Үндэсний төв архив.ФА-3 , д-1 , хн-1011. 2.Дэлгэрхангай сумын Дашпунцаглин хийдийн тэргүүн лам Батсүхтэй хийсэн ярилцлагаас./2007.06.25./

Description of location :
Maidar: The area is called Khoshuu. The site is Oon the east bank of the Ongiin river, on the south side of Chandmani mountain and 70Km south-west of the sum centre.

GPS readings :
North 45° 09’  East 104°  07’

Estimated site dimensions (metres) :
Side1: 250 Side2: 200 Side3: Side4: Side5: Side6:

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
Hundreds of traces of digging are visible on the site of the large temple buildings of the monastic site. Many terracotta fragments, bricks represent the beauty of the monastery. As the ruins show many multi-storeyed temple buildings had been situated here. Stupas surrounded the area from the north. It is urgent to stop the digging activity of the relic hunters. Due to the huge size of the complex, a sketch could not be drawn.

Date of founding the monastery/temple :
1840-1850
1700

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1937-1938 - Ярилцлагын дугаар:A 38
Огноо нураагдсан:: 1937-1938 - Ярилцлагын дугаар:A 38
Огноо нураагдсан:: 1938 - Ярилцлагын дугаар:A 38

Old monastery/temple revived:
Yes

Revived temple register number:
ДУДХ 008

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Khoshuu noyon S.Baldandorj /1837-1875/ - Ярилцлагын дугаар: A 38
Нэр, цол хэргэм : Tsorj lan Bragri Yonzon Damtsagdorj - Ярилцлагын дугаар: A 38

Date of Reviving:
Year : 1990 - Ярилцлагын дугаар: A 38

Monks in Old Temple :
1000 monks
800 monks
500 monks
with list of 800-1000 monks 300-400 monks
562 monks

Notes :
For more information see ДУДХ 017 AM.pdf See also ӨГМО 001 - site surveyed twice.

Form Number :
ДУДХ 017

Survey Team :
Team D

Батсүх


Oral History :

Газрын зураг / Map

Additional Material / Нэмэлт материал

ДУДХ 017

Архивын зургууд / Archive photographs

Site Plan

Site plan drawn by surveyors

Цуглуулсан баримтууд / Materials collected

ДУДХ 017  ATSF  Л.Пүрэвдорж   Дэлгэрхангай сумын хураангуй түүх  Ном Хуудас :12-15  0000-00-00  Мандалговь    Д