Baga nardyn khiid

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Baga nardyn khiid,

Rinchen Number :
637

Rinchen Name :
Baga nartyn khiid

Type of Temple :
Monastic City

Aimag Temple located in :
Dornogovi

Sum Temple located in :
Airag soum

Old Aimag Name :
Setsen Khan

Old Sum Name :
Borjigony khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Дорноговь аймаг Айраг сум. Бага нартын хийд Ламрин дацан Ганжуурын жас Далайн жас Түшээт хан аймгийн Боржигон Цэцэн вангийн хошууны нутаг одоогийн Дорноговь аймгийн Айраг сумын Өндөр харваа гэдэг газар Энэхүү хийд төвхнөж байжээ.Манга сахиустай, Ламрин, Цогчин, Майдар, Гүнрэг, Манал,Сорын гэсэн 6-7 сүм дугантай, баруун зүүн өргөө гэж нэрлэгддэг жасын 2-3 өргөөтэй хийд байжээ.Цогчин дуган нь модон багантай эсгий дуган байсан ба бусад дуган нь модон дуганууд байв.Өвөлдөө модон дугануудаа дотор талыг нь эсгийгээр доторлож дулаална.Бага нартын хийдийг үүсэн байгуулагдсан тухай “...Баруун чойр хэмээх сумын дотор тахигдсан Ламрин дацанг Төр Гэрэлтийн хоринтавдугаар /1845/ онд Засаг бэйл Гончигжавын үед байгуулсан номын сургуулиг дагуулан Бага нарт хэмээх газар суулгажээ...” хэмээх бичсэн түүхийн баримт эдүгээ үндэсний төв архивт хадгалагдаж байна.Бага нартын хийдийн тэргүүн да лам нь Зүүн чойроос эрдэг байв.Уг хийдэд Чулуун, Дэндэвцэрэн гэж хоёр гавьж байсан бөгөөд гэлэн сахилтай лам нар олон байжээ.Хаагдахын өмнөх да лам Шарбаян гэж хүн айв.Энэ хийдэд Цам гардаггүй, Майдар эргэдэг бас хүү Ганжуур эргэдэг байжээ.Зун 45 хоногийн Хайлан хурдаг 5-6 хоног Нүгнээ сахидаг, улирлын сүүл сарын 29-нд Сор залдаг байв.1 суваргатай байсан ба бархантай байж янз бүрийн ном судар дарцаг барлан хувилдаг байжээ.Зүүн чойртой нилээн холбоотой байсан ба лам нар нь хоорондоо солилцон хурал ном хурж байв.Бага нартын хийдийн хөрш ойрхон Далайн жас, Улаан ганжуурын жас, Ламрин дацан гээд 3 жижиг хурал дацан байсан бөгөөд Бага нарт ороод энэ дөрвөн хурлын лам нарын тоо 80 орчим байжээ.Далайн жас нь Манга сахиустай нэг сүмтэй гэр дуган бариад хурлаа хурдаг, Бага нартаас лам нар очиж хурдаг, Далайн хамба гэдэг хүн үүсгэн байгуулсан жасаа хурал байжээ. Ламрин жас нь Сахиусын, Майдрын, Чойрын. Манзны, лам нарын гэсэн 5 дугантай Манга сахиустай, 20 гаруй ламтай байв.Ламрин дацанд Төр Гэрэлтийн 4-р он буюу 1824 онд Засаг бэйл Намжилдоржийн үед байгуулан Ламрин, зурхай номын сургуулийг үүсгэжээ.Улаан ганжуур жас нь Цамба сахиустай зөвхөн зуны үед хуралтай, 1 дацнтай байсан бөгөөд 1902 онд Засаг бэйл Цэрэнсандивын үед байгуулагдан өдөр бүр Ганжуур эрдэнэ хурж байжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1.Айраг сумын иргэн өндөр настан Бага нартын хийдэд шавилж асан Чөдөрийн Чойдог гуайтай хийсэн ярицлагаас 2007.087.19 2.Монгол улсын Үндэсний төв архив ФА – 3, д – 1, хн – 121

Description of location :
Бага нардын хавьд Хавцлын цагаан өндөр ,Баянуул гэж зүүнтээ нт байна.Бага тэн хэцүү тээг гэж бий. Surrounding the area are rocky cliffs and to the west of these cliffs is a spring called Ikh Jargalantiin. To the north of these landscapes are Sain Khashaat. Locals worship Dunzengiin Dagva god.

GPS readings :
North 45° 40’  East 108°  59’

Estimated site dimensions (metres) :
Side1: 300 Side2: 300 Side3: 300 Side4: 300 Side5: Side6:

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
The temples at the southeast of the site are noticeable and currently there are four possible temple bases of which one is shaped circular. It has two entry gates on both sides. Also at the southeast is a stone kitchen building. To the south of these temple bases is another spot which could have been occupied by a few temples as well.

Date of founding the monastery/temple :
80 kheden jil bolson gej yaridag

Date of closing and destroying the monastery :

Old monastery/temple revived:
No

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Unknown - Ярилцлагын дугаар: 031

Date of Reviving:

Monks in Old Temple :
with about 80 disciples
with about 80 disciples

Form Number :
ДГАГ 140

Survey Team :
Team E

Газрын зураг / Map

Site Plan

Site plan drawn by surveyors Site plan drawn by surveyors Site plan drawn by surveyors